Ingawa hili linaweza kuonekana kama swali gumu, kuna njia rahisi ya kulielewa. Dhambi ni kushindwa kumpenda Mungu na kuwapenda wengine. Ni kinyume cha upendo.
Hii ndiyo maana Biblia inafafanua dhambi kama uasi wa sheria, au kuvunja sheria ya Mungu (1 Yohana 3:4).
Sheria tunayozungumzia hapa ni ile ambayo Yesu Mwenyewe aliita amri kuu mbili: mpende Mungu na mpende jirani yako kama unavyojipenda mwenyewe (Mathayo 22:36–40).
Ni ubinafsi, basi, unaovunja sheria ya Mungu. Na ni jambo ambalo kila mwanadamu anapambana nalo. Warumi 3:23 inatukumbusha: “kwa sababu wote wamefanya dhambi, na kupungukiwa na utukufu wa Mungu” (SUV).
Lakini yote hayajapotea. Mungu ni “ mwingi wa huruma, mwenye fadhili, si mwepesi wa hasira, mwingi wa rehema na kweli;…mwenye kusamehe uovu na makosa na dhambi” (Kutoka 34:6, 7, SUV). Kwa sababu ya zawadi ya msamaha tunayopata kupitia Yesu Kristo, Atatusaidia daima tukimtazama Yeye.
Haja yake kwetu sio hukumu; daima ni msamaha.
Lakini hii inamaanisha nini kwetu kila siku? Tunajuaje kama tunatenda “dhambi”?
Hata tunapohisi tunajua mema na mabaya, baadhi ya maamuzi tunayokutana nayo maishani yanaweza kutuchanganya. Hivyo tutagawanya haya katika mambo ya msingi:
- Asili ya dhambi
- Maana yake
- Matokeo yake ya mwisho
- Dhambi isiyosameheka katika Biblia ni ipi?
- Tunawezaje kupata neema na msamaha wa Mungu?
Hebu tuchunguze mada hii.
Je, dhambi ya asili duniani ilikuwa nini?

Photo by Georgia de Lotz on Unsplash
Dhambi duniani ilianza katika Bustani ya Edeni, wakati Adamu na Hawa walipoamua kujifanya kama Mungu (Mwanzo 3). Lakini dhambi ilianzia mbinguni miongoni mwa malaika. Ilianza kama wazo katika akili ya Lusifa, ambaye alikuwa malaika wa cheo cha juu lakini sasa anajulikana kama Ibilisi, au Shetani (1 Yohana 3:8).
Lusifa alitamani nafasi ya Yesu mbinguni (Isaya 14:12–15). Alitaka kuabudiwa kuliko Mungu. Aliposhindwa kuwa kama Mungu, alisababisha uasi mbinguni na kuwashawishi theluthi moja ya malaika kwamba Mungu hawezi kuaminiwa (Ezekieli 28; Ufunuo 12).
Mungu hakuweza kuruhusu dhambi kuwepo mbinguni, hivyo Shetani alitupwa duniani pamoja na malaika aliowadanganya (Ufunuo 12).
Tukienda mbele hadi kwenye Bustani ya Edeni.
Mungu aliwaumba Adamu na Hawa kwa mfano Wake—kuwa wakamilifu na wasio na dhambi. Aliwapa kila kitu wangehitaji, lakini aliwapa maagizo maalum:
“Bwana Mungu akamwagiza huyo mtu, akisema, ‘Matunda ya kila mti wa bustani waweza kula kwa uhuru; lakini matunda ya mti wa ujuzi wa mema na mabaya usile, kwa maana siku utakapokula matunda yake hakika utakufa’” (Mwanzo 2:16–17, SUV).
Hata hivyo, Shetani, akiwa katika umbo la nyoka, alimjaribu Hawa kwenye mti wa ujuzi wa mema na mabaya, akamshawishi kufanya dhambi ile ile aliyofanya mbinguni—kutaka kujua anachojua Mungu na kuwa na nguvu kama Yeye:
“Nyoka akamwambia mwanamke, Hakika hamtakufa, kwa maana Mungu anajua ya kwamba siku mtakayokula matunda ya mti huo, mtafumbuliwa macho, nanyi mtakuwa kama Mungu, mkijua mema na mabaya” (Mwanzo 3:4–5, SUV).
Hatimaye, Adamu na Hawa waliamua kutomwamini Mungu na kutanguliza tamaa zao wenyewe, wakichagua ubinafsi badala ya upendo.
Waliamini kwamba Mungu hakuwa na nia njema kwao na wakaamua kupuuza amri ya Mungu kwa kufuata tamaa zao wenyewe. Walichagua kuamini hekima yao badala ya hekima Yake na kuamini maneno ya nyoka kwamba Mungu alikuwa anawanyima kitu fulani “chema.”
Matokeo yake?
Kutengana na Mungu kwa namna nyingi: kutengana kihisia, kimwili, na kiroho.
Walipata umbali wa kihisia kutoka Kwake kwa sababu walikuwa na aibu, wakiona haya kwa uchi wao, na walijisikia hatia. Umbali wa kimwili, kwa sababu walilazimika kuondoka katika Bustani. Na umbali wa kiroho, kwa sababu hawakuweza tena kuwasiliana na Mungu uso kwa uso.
Ilikuwa na matokeo ya umbali na kutokuaminiana katika mahusiano ya kibinadamu pia wakati Adamu alipomlaumu Hawa ili kuepuka aibu.
Hivyo, dhambi huvunja uhusiano wetu na Mungu na pia mahusiano yetu sisi kwa sisi. Inapotosha amri kuu mbili—mpende Mungu na uwapende wengine kama unavyojipenda mwenyewe—kuwa uongo:
- Mungu ni wa kuogopwa na hawezi kuaminiwa.
- Jiinue juu ya wengine ili kuepuka hatia na aibu.
Je, kisa hiki katika Maandiko kinatuonyesha vipi kinachofanya kitu kuwa dhambi na athari zake ni zipi?
Hebu tuchunguze.
Je, dhambi ni nini na ina madhara gani?

Photo by Adrian Curiel on Unsplash
Dhambi ni kuvunja sheria ya Mungu (1 Yohana 3:4), ambayo Yesu aliifupisha kama kumpenda Mungu na kumpenda jirani yako kama unavyojipenda mwenyewe (Mathayo 22:36–40). Sheria hii ni zaidi ya matendo na inakwenda katika nia ya mtu—ikiwa moyo wake unalingana na sheria hiyo. Kwa hakika, basi, dhambi ni ubinafsi, kinyume cha upendo.
Hubiri la Yesu mlimani katika Agano Jipya ni mfano mzuri wa hili.
Hapa, Yesu ananukuu amri mbili kati ya Amri Kumi kutoka Agano la Kale, “Usiue” na “Usizini,” lakini Anaweka wazi kwamba tendo lenyewe sio linalofanya dhambi. Badala yake, Yesu anasema:
“Mmesikia watu wa kale walivyoambiwa, Usiue, na mtu akiua, itampasa hukumu. Bali mimi nawaambieni, Kila amwoneaye ndugu yake hasira itampasa hukumu; na mtu akimfyolea ndugu yake, itampasa baraza; na mtu akimwapiza, itampasa jehanum ya moto” (Mathayo 5:21–22, SUV).
Na,
“lakini mimi nawaambia, Kila mtu atazamaye mwanamke kwa kumtamani, amekwisha kuzini naye moyoni mwake” (Mathayo 5:28, SUV).
Mauaji ni matokeo ya chuki moyoni.
Uzinzi ni matokeo ya tamaa moyoni.
Hali ya moyo ndiyo inayoanzisha dhambi.
Kwa hiyo, tunapaswa kujiuliza kwa uaminifu, Katika kiini cha tendo hili, wazo, au neno, je, ninashindwa kumpenda Mungu na kuwapenda wengine?
Hata Amri Kumi zilizotolewa kwa wana wa Israeli katika Kutoka 20, zinapochambuliwa, ni maagizo ya kumpenda Mungu na kuwapenda wengine.
Hizi amri kuu mbili na kanuni zinazozionyesha, Amri Kumi, zinaweza kutuongoza kugundua nini kinachofanya kitu kuwa dhambi badala ya kutafuta orodha isiyo na shaka na kamili inayosema, “Hii ni dhambi” na “Hii siyo.”
Kinachojitokeza hapa ni kwamba dhana ya dhambi inahusiana zaidi na hali ya moyo kuliko kuvunja orodha ya sheria.
Kwanini?
Kwa sababu hali zetu binafsi ni tofauti.
Wakati Amri Kumi ni kanuni muhimu za kibiblia tunazotumia kuongoza maisha yetu, pale tunapoamua kwamba tunaweza kuacha mioyo yetu bila kuchunguzwa kwa sababu kufuata sheria pekee “inatosha” ndipo tunaposahau kusudi la Sheria: kutufundisha jinsi ya kumpenda Mungu na jinsi ya kuwapenda wengine.
Upendo huu unahitaji uchunguzi wa moyo wa mtu.
Lakini si ingekuwa rahisi zaidi kama tungekuwa na orodha kamili ya dhambi inayofafanua kila hali inayowezekana?
Huenda. Kisha tungeweza tu kuangalia orodha hiyo kila siku na mambo yangekuwa yamekwisha.
Lakini basi, imani yetu yote ingejikita katika kuepuka matendo maalum. Hakungekuwa na uhusiano, hakuna ukuaji binafsi, hakuna fikra makini wala huruma inayohitajika.
Hayo sio maisha ya upendo katika Kristo. Kufuatilia tu sheria bila kuchunguza moyo hakupelekei ukomavu wa kiroho.
Hicho ndicho kilichowatokea Mafarisayo na Masadukayo. Waliunda sheria za ziada ili kuwasaidia kutii Amri Kumi na wakawa na mkazo mkubwa kwenye mambo madogo kiasi kwamba walipoteza lengo kuu la sheria. Walikosa uhusiano wa upendo na Mungu kama msukumo wao.
Zaidi ya yote, Mungu anataka tuwe na uhusiano Naye ambapo tunachagua kumpenda. Hicho ndicho kinachofanya sheria iwe halisi.
Tunachagua kuchunguza mioyo yetu na kugundua kile kinachowaumiza wengine au kinachomuumiza Mungu au kinachoinua nafsi juu ya wengine isivyofaa.
Hebu turudi nyuma tena, mara moja zaidi, hadi kwenye Bustani ya Edeni.
Dhambi haikuwa kula tunda la bahati nasibu. Haikuwa hata kumsikiliza nyoka.
Dhambi ya asili ya mwanadamu ilikuwa kuchagua kujiinua juu ya Mungu.
Wakati Adamu na Hawa walipochagua kile kilicho sawa au kibaya kwa vigezo vyao wenyewe na kupuuza maelekezo ya Mungu, walipochagua kujipenda wao wenyewe kuliko Yeye na kutomwamini, hapo ndipo walipotenda dhambi. Na hapo ndipo walipojisikia wanahitaji kujitenga na Mungu kwa kujificha (Mwanzo 3:10).
Ni vivyo hivyo kwetu leo. Tunapojitenga na Mungu, tunaendelea kujiumiza sisi wenyewe, wengine, na Mungu kwa kuwa Yeye anatamani kuwa na uhusiano wa karibu nasi.
Hii inatupeleka kwenye swali letu linalofuata…
Je, matokeo ya mwisho ya dhambi ni nini?

Photo by il vano on Unsplash
Maandiko yako wazi katika Warumi 6:23 kuhusu athari za dhambi katika mpango mzima wa maisha ya mwanadamu: “Kwa maana mshahara wa dhambi ni mauti” (SUV).
Hii haimaanishi kwamba tunakufa mara tu tunapotenda dhambi. Fikiria kuhusu Adamu na Hawa katika Bustani—waliambiwa kwamba watakufa, lakini badala ya kufa mara moja, walianza kupitia mchakato wa kifo.
Katika aya hii, Paulo anasema kwamba bila wokovu wa Yesu, matokeo ya dhambi ni mauti ya milele. Lakini suluhisho linaelezwa katika sehemu inayofuata ya aya hiyo hiyo. Inasema kwamba “karama ya Mungu ni uzima wa milele”(SUV).
Bila Yesu, wanadamu wangekabili matokeo ya asili ya kutenda dhambi: maumivu, mateso, na mauti ya milele. Bila msamaha Wake, dhambi ingeathiri maisha yetu hapa duniani na milele. Hivyo ndivyo umilele unavyoonekana wakati dhambi inapotawala badala ya upendo.
Mauti ya milele ndiyo athari kuu ya dhambi katika mpango mkubwa wa wanadamu (Ufunuo 20:14), lakini athari ya dhambi kwa mtu binafsi ni ipi? Nini hutokea mioyoni mwetu?
Nini hutokea tunapotenda dhambi?
Kila tunapotenda dhambi, matokeo yake ni kutengana na Mungu. Kwa kuwa Yeye ni upendo kamili, dhambi haiwezi kuwepo mbele Zake. Inatufanya tuhisi hukumu na hatia ambayo hutufanya tutake kukaa mbali Naye.
Nabii Isaya anasema hivi: “Maovu yenu yamewafarikisha ninyi na Mungu wenu” (Isaya 59:2, SUV).
Lakini Yeye hataki kutengana nasi. Ni kinyume chake kabisa. Anatamani kuwa karibu nasi na kuwa na uhusiano na watoto Wake.
Dhambi hututenga na Mungu kwa maana ya mfano na pia kimwili kwa sababu inakuwa vigumu kumpenda Yeye na wengine—kutengana kiroho na kihisia—na kwa sababu, hatimaye, uamuzi wa kujipenda zaidi kuliko Mungu utaongoza kwenye kutengana kimwili milele na Yeye.
Fikiria kama umemkosea rafiki na kisha, bila kuomba msamaha, ukaendelea kumkosea tena na tena. Je, si matokeo ya kawaida yangekuwa kuwepo kwa umbali zaidi kati yenu wawili na, hatimaye, kuvunjika kwa uhusiano wenu?
Umbali bila upatanisho mara nyingi husababisha umbali zaidi, na kuvunjika huku kwa uhusiano kunafanya iwe rahisi zaidi na zaidi kutenda mambo yanayotuumiza sisi wenyewe na rafiki yetu.
Dhambi hufanya vivyo hivyo kwa mioyo yetu.
Kadiri tunavyotenda dhambi bila kutubu, ndivyo tunavyozidi kuongeza umbali kati yetu na Mungu, jambo ambalo hatimaye hupelekea dhambi isiyosameheka (tutazungumzia hili katika sehemu inayofuata).
Kama mwongozo wa jumla, mambo yanayotutenga na Mungu ni mambo yanayovunja amri kuu mbili ambazo Yesu alishiriki. Tena, mahali pazuri pa kuona jinsi uhusiano huu unavyovunjika ni Amri Kumi.
Amri ya 1–4 zinatupa kanuni tunazoweza kufuata kumpenda Mungu.
Amri ya 5–10 zinatupa kanuni tunazoweza kufuata kuwapenda wengine.
Tunaposhindwa kumpenda Mungu na wengine, itakuwa vigumu zaidi kwetu kujua kilicho sawa na kisicho sawa. Tunafanya kile tunachoona ni sawa machoni petu na kujidanganya kwamba maamuzi mabaya ni mazuri.
Tunatenda kwa manufaa yetu wenyewe kwa gharama ya wengine.
Hii haimaanishi kwamba unapaswa kujichukia mwenyewe. Kujitazama na kusema, “Mimi sina thamani,” au “Sistahili kupendwa” pia ni kusema kwamba uumbaji wa Mungu hauna thamani na hustahili kupendwa. Kutojipenda nafsi hakumaanishi kujichukia. Kwa kweli, kujipenda kupita kiasi na kujichukia vyote ni aina za ubinafsi, na kujichukia ni kutokumwamini Mungu—tena, kuweka mbele tafsiri ya kibinadamu ya mema na mabaya badala ya ile iliyoamriwa na Mungu.
Jambo la msingi ili tusijidanganye kwa kufikiri tunajua, kilicho bora ni kusikiliza mwito wa Roho Mtakatifu katika dhamiri zetu.
Roho Mtakatifu hutuelekeza mbali na dhambi na kutukumbusha kwamba Mungu ndiye chanzo cha hekima (Yakobo 1:5).
Hasa, Biblia inatuambia kwamba Roho Mtakatifu anaweza kutushawishi kuhusu makosa na kutuongoza kwenye kweli (Yohana 16:8,13)
Lakini utajuaje kama ni Roho Mtakatifu anayekuita kwenye kweli na sio tu hisia fulani isiyo na mpangilio?
Katika hali hii, kujizoeza na Biblia na kujaribu mvuto unaohisi kwenye dhamiri yako kwa kutumia kanuni zake kunaweza kusaidia.
Roho Mtakatifu pia ni muhimu katika kuelewa dhambi isiyosameheka na jinsi ya kuiepuka. Labda umewahi kusikia kuhusu hili na una maswali. Tunatumaini, sehemu inayofuata inaweza kutoa majibu.
Dhambi isiyosameheka ni nini katika Biblia?

Photo on Unsplash
Dhambi isiyosameheka hutokea tunapomkataa Roho Mtakatifu mara nyingi kiasi kwamba hatuhisi tena mwito Wake kwenye dhamiri zetu.
Unaweza kuuliza, Kwanini inaitwa “dhambi isiyosameheka”?
Naam, ni kwa sababu Mungu hana njia nyingine ya kufikia moyo. Mtu huyo amemkataa sana—ameonyesha uasi wa mara kwa mara dhidi Yake—hivyo hakuna njia kwa moyo huo kupokea msamaha. Hivyo basi, “isiyosameheka.”
Wazo la dhambi isiyosameheka linatokana na moja ya mafundisho ya Yesu katika Mathayo:
“Kwa sababu hiyo nawaambia, Kila dhambi na kila neno la kufuru watasamehewa wanadamu, ila kwa kumkufuru Roho hawatasamehewa” (Mathayo 12:31, SUV).
Basi mtu anawezaje kumkufuru Roho Mtakatifu?
Mara kwa mara kupuuza na kumkataa Mungu kunafanya mvuto Wake kwenye dhamiri zetu kuwa hafifu zaidi na zaidi. Wakati wa dhambi isiyosameheka, tumeshachagua maisha ambayo yatamkataa Mungu daima. Hatimaye, tumeshachagua ubinafsi badala ya kumpenda Mungu na wengine bila ubinafsi.
Kumbuka, hata hivyo, kwamba dhambi isiyosameheka si kitu kinachotokea kwa bahati mbaya.
Na kama unajali kwamba umeitenda, kuna uwezekano mkubwa hujaitenda. Unahisi hitaji lako la wokovu, na hiyo inamaanisha Roho Mtakatifu bado yupo, bado anasikika na kuhisiwa kwenye dhamiri.
Jambo la msingi ni kwamba, ni mchakato unaochukua muda na kukataa kwa kudumu toleo la Mungu la rehema na msamaha. Ni mchakato wa kushindwa kusikiliza wito wa kumpenda Mungu na wengine mara kwa mara hadi kufikia hatua ya kumkataa Roho Mtakatifu. Mchakato huu ni wa makusudi.
Kwa bahati nzuri, hadi kufikia hatua hiyo, tunaye Mungu mwenye rehema na neema ambaye anasamehe kwa wingi.
Tumaini la msamaha

Photo by Gift Habeshaw on Unsplash
Kwa wenye dhambi, ambayo inatuhusisha sisi sote, kisa cha Yesu ndiyo habari njema kuliko zote kuwahi kusikika.
Yesu alipokuwa duniani, hakushindwa kumpenda Mungu, na hakika hakushindwa kuwapenda wengine.
Biblia iko wazi kwamba mpango wa wokovu uliwekwa ili tuokolewe kutoka kwenye dhambi zetu, na kifo cha Yesu msalabani ndicho ukombozi huo ukiwa katika vitendo. Kwa kweli, Biblia inatuambia kwamba kwa sababu Yesu, Mwana wa Mungu, alikufa kwa ajili yetu, “tusitumikie dhambi tena” (Warumi 6:6, SUV).
Hizi ni baadhi tu za aya zinazotukumbusha kwamba Mungu ni mwenye rehema, mwingi wa neema, na msamehevu, hata kabla hatujaomba:
“Sasa, basi, hakuna hukumu ya adhabu juu yao walio katika Kristo Yesu. Kwa sababu sheria ya Roho wa uzima ule ulio katika Kristo Yesu imeniacha huru, mbali na sheria ya dhambi na mauti” (Warumi 8:1–2, SUV).
“Yeye asiyejua dhambi alimfanya kuwa dhambi kwa ajili yetu, ili sisi tupate kuwa haki ya Mungu katika Yeye” (2 Wakorintho 5:21, SUV).
“Haya, njoni, tusemezane, asema BWANA. Dhambi zenu zijapokuwa nyekundu sana, zitakuwa nyeupe kama theluji; zijapokuwa nyekundu kama bendera, zitakuwa kama sufu” (Isaya 1:18, SUV).
“Naye alituokoa katika nguvu za giza, akatuhamisha na kutuingiza katika ufalme wa Mwana wa pendo lake; ambaye katika yeye tuna ukombozi, yaani, msamaha wa dhambi” (Wakolosai 1:13–14, SUV).
“Nanyi mlikuwa wafu kwa sababu ya makosa na dhambi zenu;… Lakini Mungu, kwa kuwa ni mwingi wa rehema, kwa mapenzi yake makuu aliyotupenda… alituhuisha pamoja na Kristo; yaani, tumeokolewa kwa neema” (Waefeso 2:1,4–5, SUV).
Ni baraka iliyoje kwamba tunaweza kumtumainia Mungu kikamilifu. Anajua mioyo yetu.
Wokovu wa Yesu unatupa tumaini la maisha tele yaliyojaa upendo kwake na upendo kwa wengine. Na tuishi upendo huo na tukumbuke kwamba daima anatamani tumkaribie zaidi.
Unapata ugumu kumkaribia Mungu kwa sababu una wasiwasi kwamba hataweza kusamehe dhambi zako?
Chagua Masomo ya Biblia Mtandaoni
Unataka kuendelea kujifunza? Pata habari zaidi kuhusu Yesu, mwanadamu, mpango wa wokovu, na jinsi Mungu anavyokupenda kiasi cha kutosha kujitolea kila kitu, ili tu kukupatia nafasi ya kumchagua.
Wakati mwingine inaweza kuwa ngumu kujua pa kuanzia, ndio maana tunatoa chaguo za masomo ya Biblia mtandaoni bure, rahisi kutumia, unaweza kufanya wakati wowote, mahali popote, na kwa kasi yako mwenyewe.
Shule hii ya Biblia mtandaoni itakuelekeza kupitia mada kuu za Maandiko, ikivunja dhana ngumu za Biblia katika vipande vidogo, ambavyo vinaweza kukusaidia kupata majibu ya maswali magumu zaidi ya maisha.
Makala zinazohusiana
Majibu Zaidi
Kwa Nini kuna Wema na Uovu Duniani?
Kwa nini tunaona mapambano ya mara kwa mara kati ya mema na mabaya karibu yetu? Jifunze mapambano haya yalitoka wapi na mpango wa Mungu wa kuyamaliza.
“Nenda Usitende Dhambi Tena”—Yesu Alimaanisha Nini?
Maneno haya yanayojulikana ya Yesu Kristo yanatoka katika hadithi mbili za Agano Jipya katika kitabu cha Yohana—mtu aliyeponywa kwenye birika la Bethesda (Yohana 5) na mwanamke aliyekamatwa katika uzinzi (Yohana 8).
Kile Unachohitaji Kujua Kuhusu Majaribu na Jinsi ya Kuyapinga
Umewahi kuhisi kama unakutana na majaribu yale yale siku baada ya siku? Jaribu moja ambalo linaonekana daima kujirudia?
Imani na Matendo – Je! Yote Ni Muhimu katika Maisha ya Mkristo?
Katika dini nyingi katika nyakati zote, watu hufanya kazi kuelekea ufahamu, wokovu, au kibali kutoka kwa mungu.
Uhalisi wa Kisheria katika Biblia: Maana, Hatari, na Mifano
Gundua kile Biblia inachosema kuhusu uhalisi wa kisheria, kwanini ni hatari na namna tunavyoweza kuepuka leo.
Kila Kitu Kuhusu Agano la Kale na Jipya katika Biblia
Mungu alipowaahidi Adamu na Hawa, Masihi, Aliweka agano la milele linalotufikia hata sisi. Hii inajumuisha agano la kale na jipya.









